Καιρικά επεισόδια με κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις στην Ελλάδα (2000-2025): Νέα επιστημονική δημοσίευση της ομάδας ΜΕΤΕΟ

Σύνταξη άρθρου: Κ. Παπαγιαννάκη, Β. Κοτρώνη, Κ. Λαγουβάρδος

Ε.Α.Α - Πεντέλη, Δευτέρα 25 Μαΐου 2026, 09:00

Η ομάδα METEO του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΙΕΠΒΑ/ΕΑΑ) προχώρησε στη δημοσίευση μιας νέας επιστημονικής μελέτης στο περιοδικό Climate, η οποία αποτελεί την εξέλιξη μιας συνεχούς προσπάθειας που ξεκίνησε πριν από δύο δεκαετίες. Η εργασία αυτή βασίζεται στη Βάση Δεδομένων Καιρικών Επεισοδίων με Κοινωνικο-οικονομικές Επιπτώσεις (HIWE-DB). Η συστηματική εξέλιξη της βάσης όλα αυτά τα χρόνια απαντά στις σύγχρονες απαιτήσεις της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και των διεθνών συμφωνιών για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών, αναδεικνύοντας την ανάγκη για αναλυτική καταγραφή των συμβάντων με βάση τις επιπτώσεις τους. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται συνοπτικά τα βασικότερα ευρήματα της μελέτης, η οποία εστιάζει σε συγκεκριμένα φαινόμενα: πλημμύρες, ξαφνικές πλημμύρες (flash floods), ανεμοθύελλες, ανεμοστρόβιλους, χαλάζι, χιόνι/παγετό και θανατηφόρους κεραυνούς.

Κατά τη διάρκεια της 26-ετούς περιόδου 2000 έως 2025, η βάση δεδομένων κατέγραψε συνολικά 626 καιρικά επεισόδια, τα οποία αντιστοιχούν σε 1.871 τοπικά συμβάντα σε επίπεδο νομού. Ο απολογισμός περιλαμβάνει 269 επιβεβαιωμένες ανθρώπινες απώλειες, με ετήσιο μέσο όρο περίπου 10 θανάτους. Η στατιστική ανάλυση αποκαλύπτει μια σαφή και σημαντική αυξητική τάση στο σύνολο των συμβάντων με την πάροδο των ετών.

Σχήμα 1. Ετήσια εξέλιξη του πλήθους των καιρικών επεισοδίων με κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις. Η καμπύλη αποτυπώνει τον κινητό μέσο όρο πενταετίας, ο οποίος αναδεικνύει την καθαρή αυξητική τάση των συμβάντων με την πάροδο του χρόνου.

Η μελέτη εφαρμόζει μια ιδιαίτερα αποτελεσματική μεθοδολογία που επιτρέπει την ανεξάρτητη αξιολόγηση της μετεωρολογικής έντασης (δείκτης W) του κάθε φαινομένου σε σχέση με τη σοβαρότητα των άμεσων επιπτώσεών (δείκτης I) του σε πολλαπλά χωρικά επίπεδα. Η ένταση του καιρού αξιολογείται με βάση συγκεκριμένα μετεωρολογικά κριτήρια, ενώ η σοβαρότητα των επιπτώσεων βασίζεται στη διεξοδική καταγραφή των υλικών ζημιών, των προβλημάτων σε υποδομές και μετακινήσεις, καθώς και των ανθρώπινων απωλειών, μέσα από τη συστηματική διασταύρωση πολλαπλών μέσων ενημέρωσης.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το 32% των επεισοδίων περιελάμβανε πολλαπλά επικίνδυνα φαινόμενα που εξελίσσονταν ταυτόχρονα, όπως ραγδαίες βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με ισχυρούς ανέμους, μια πολυπλοκότητα που αυξάνει σημαντικά την πίεση στις υποδομές και στα δίκτυα. Η ανάλυση των δεδομένων δείχνει μια έντονη και στατιστικά σημαντική αύξηση στα επεισόδια χαμηλής και μεσαίας σοβαρότητας ως προς τις επιπτώσεις (κατηγορίες Ι1 και Ι2). Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει ότι ακόμη και λιγότερο ακραίες μετεωρολογικές συνθήκες έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν σημαντικά προβλήματα στις καθημερινές λειτουργίες μιας περιοχής. Παράλληλα, τα επεισόδια με τις πιο σοβαρές επιπτώσεις (Ι3), τα οποία συνδέονται με εκτεταμένες ζημιές ή απώλειες ζωής, παρουσιάζουν απόλυτη αύξηση κατά 38% στο δεύτερο μισό της περιόδου μελέτης σε σύγκριση με το πρώτο.

Η χωρική κατανομή των δεδομένων παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα για το πότε, πού και πώς εξελίσσονται τα καιρικά φαινόμενα που επιφέρουν επιπτώσεις στην Ελλάδα, μια Μεσογειακή χώρα με υψηλή τοπική ευπάθεια και έκθεση σε αυτούς τους κινδύνους.

Σχήμα 2. Χωρική κατανομή (α) επεισοδίων σε επίπεδο νομού και (β) ανθρώπινων απωλειών.

Όπως αποτυπώνεται στους χάρτες της δημοσίευσης, τα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Μητροπολιτική Περιοχή της Αθήνας και η Θεσσαλονίκη, συγκεντρώνουν τον μεγαλύτερο απόλυτο αριθμό τοπικών συμβάντων, κυρίως λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης πληθυσμού και υποδομών. Η κατανομή των ανθρώπινων απωλειών εμφανίζει διαφορετική γεωγραφική συγκέντρωση, με τη Δυτική Αττική να καταγράφει τον υψηλότερο αριθμό, ακολουθούμενη από τη Χαλκιδική, την Εύβοια και τη Μαγνησία.

Η συστηματική αυτή εργασία και ο πλούτος των αποτελεσμάτων από την ανάλυση της βάσης HIWE-DB προσφέρουν κάτι πολύ περισσότερο από μια στατική καταγραφή. Η λεπτομερής πληροφορία που παράγεται αξιοποιείται ήδη και τροφοδοτεί εξειδικευμένες μελέτες ευπάθειας και ανάλυσης κινδύνου σε τοπικό επίπεδο, ενώ αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την επαλήθευση και επικύρωση (validation) μετεωρολογικών και υδρολογικών μοντέλων. Επιπλέον, τα δεδομένα αυτά προσφέρουν τη δυνατότητα να τροφοδοτήσουν άμεσα τα σύγχρονα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης με επιχειρησιακή πληροφορία βασισμένη στις πραγματικές επιπτώσεις (impact-based), ενισχύοντας ουσιαστικά την προστασία των πολιτών.

Η συνοπτική εκδοχή της βάσης δεδομένων είναι διαθέσιμη στο meteo.gr (https://meteo.gr/weather_cases.cfm) και σε μορφή διαδραστικού χάρτη (https://www.meteo.gr/weatherEvents.cfm). Το σύνολο των ανοικτών δεδομένων υπόκειται στα πνευματικά δικαιώματα της ερευνητικής ομάδας και απαιτείται ρητή αναφορά στην πηγή και την επιστημονική δημοσίευση για οποιαδήποτε χρήση ή αναδημοσίευσή τους.

Ολόκληρη η επιστημονική δημοσίευση είναι προσβάσιμη στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://www.mdpi.com/2225-1154/14/5/105

Παραπομπή:

Papagiannaki, K.; Kotroni, V.; Lagouvardos, K. Impact-Based Analysis of Weather-Related Hazards in Greece (2000–2025): Insights from the High-Impact Weather Events Database (HIWE-DB). Climate 2026, 14, 105. https://doi.org/10.3390/cli14050105